Aankondigingen over uw buurt

Zoals bouwplannen en verkeersmaatregelen.

Dienstverlening

Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Beleid & regelgeving

Officiële publicaties van de overheid.

Contactgegevens overheden

Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

ECLI:NL:TGZRZWO:2013:67 Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg Zwolle 011/2013

ECLI: ECLI:NL:TGZRZWO:2013:67
Datum uitspraak: 20-12-2013
Datum publicatie: 20-12-2013
Zaaknummer(s): 011/2013
Onderwerp: Onjuiste behandeling/verkeerde diagnose
Beslissingen:
  • Gegrond, doorhaling inschrijving register
  • Gegrond, (voorwaardelijke) schorsing inschrijving register
Inhoudsindicatie:   Klachten van vijf klagers tegen voormalige neuroloog (nrs. 010 t/m 014/2013). Klachten inzake onjuiste diagnose, onjuiste medicatie, onvoldoende dossiervoering en follow-up, alsmede de medicijnverslaving van verweerder grotendeels gegrond. Doorhaling en onmiddellijke schorsing voor zover verweerder hier te lande of in het buitenland is ingeschreven, dan wel ontzegging recht op (her)inschrijving voor zover dat niet het geval is. Publicatie.

REGIONAAL TUCHTCOLLEGE TE ZWOLLE

Beslissing d.d. 20 december 2013 naar aanleiding van de op 25 januari 2013 bij het Regionaal Tuchtcollege te Zwolle ingekomen klacht van

A , wonende te B,

bijgestaan door Y.P.J. Drost te Hengelo,

k l a g e r

-tegen-

C , tot 2009 ingeschreven als arts, specialisme neurologie, voorheen werkzaam te B,

bijgestaan door mr. F.H.J. van Gaal, advocaat te Wijchen,

v e r w e e r d e r

1.      HET VERLOOP VAN DE PROCEDURE

Het college heeft kennisgenomen van:

- het klaagschrift met bijlagen;

- het aanvullende klaagschrift met bijlagen;

- het verweerschrift met bijlagen;

- een brief met bijlage d.d. 17 mei 2013 van de secretaris aan verweerder;

- de repliek met bijlagen;

- de dupliek;

- een brief met bijlage d.d. 18 oktober 2013 van klager.

Partijen hebben afgezien van de hun geboden mogelijkheid om te worden gehoord in het kader van het vooronderzoek.

De zaak is behandeld ter openbare zitting van 1 november 2013, alwaar klager en verweerder zijn verschenen, beiden bijgestaan door hun raadslieden.

Behalve klager hebben vier andere patiënten klachten ingediend tegen verweerder. Die klachtzaken zijn geregistreerd onder de nrs. 010/2013 en 012 t/m 014/2013. Deze klachtzaken zijn gelijktijdig op bovengenoemde zitting behandeld. In elke zaak wordt afzonderlijk een oordeel gegeven over de medische behandeling van klagers zelf, wordt een gelijkluidend oordeel gegeven over de gezamenlijke klachtonderdelen inzake de dossiervorming en het middelengebruik van verweerder en volgt uiteindelijk een beslissing die in alle zaken gezamenlijk geldt.

Klagers hebben voorts klachten ingediend tegen drie voormalige leden van de Raad van Bestuur van na te noemen ziekenhuis, geregistreerd onder de nrs. 015 t/m 029/2013. Die klachtzaken zijn behandeld ter zitting van 12 november 2013 en daarin zal uitspraak worden gedaan op 10 januari 2014.

Daarnaast hebben klagers klachten ingediend tegen drie (voormalige) Inspecteurs voor de Gezondheidszorg, geregistreerd onder de nrs. 030 t/m 044/2013. De behandeling van die klachtzaken is aangehouden tot een nader te bepalen datum in 2014.

2.      DE FEITEN

Op grond van de stukken waaronder het als bijlage bij het klaagschrift overgelegde medisch dossier en het verhandelde ter zitting dient, voor zover van belang voor de beoordeling van de klacht, van het volgende te worden uitgegaan.

Verweerder was sedert 1978 werkzaam in (een rechtsvoorganger van) D, verder het ziekenhuis te noemen. Hij stond als neuroloog bekend om zijn expertise op het gebied van Alzheimer en Parkinson. Vanaf 2000 kwamen er, naast veel waardering, ook klachten van patiënten over verweerder. In 2003 kwam aan het licht dat verweerder medicijnen misbruikte. Op 21 november 2003 is hij op non-actief gesteld. Daarna is hij feitelijk vrijgesteld van het verrichten van werkzaamheden totdat hij op 1 oktober 2005 (op 60-jarige leeftijd) met vervroegd pensioen is gegaan.

Naar het functioneren van verweerder en de wijze waarop daarmee binnen het ziekenhuis en door de Inspectie voor de Gezondheidszorg is omgegaan, is uitgebreid onderzoek gedaan. Drie onderzoeksrapporten, aan te duiden als Lemstra I en II en Hoekstra, zijn bij klaagschrift overgelegd.

Klager, geboren in 1940, was sedert ten minste 1993 op verwijzing van de reumatoloog patiënt bij verweerder. In 1995 signaleerde verweerder “subjectieve geheugenstoornissen” bij hem. Bij brief van 3 november 1998 schreef verweerder aan de huisarts van klager onder meer:

”Recente anamnese: het laatste jaar subjectieve klachten in de zin van geheugendefecten, concentratiezwakte en dergelijke. Soms ook taalvaardigheidsstoornissen.

E.E.G. d.d. 17-10-1998: geen afwijkingen.

CT-scan schedel d.d. 18-12-1995: geringe atrofie.

M.R.I. cerebrum d.d. 11-09-1998: vooral temporaal parenchymverlies. Rechts meer dan links. De liquorsupressie opnames toonden een tweetal verhoogde signaalintensiteiten in de witte stof.

HMPAO-spect scan d.d.  18-03-1998:  beeld passend bij een globaal matige hersenperfusie. Overigens geen lokale perfusie afwijkingen.

Conclusie:  cognitieve functiestoornissen, met een duidelijk correlaat visueel wat betreft M.R.I. schedelinhoud en HMPAO-spect scan.

Beleid: eventueel medicatie Aricept (Donepecil).”

In latere brieven uit 2001 en 2003 hanteerde verweerder in plaats van cognitieve functiestoornissen de term “cognitieve deteroriatie’ die met beeldvormende technieken is gevisualiseerd/geobjectiveerd (zie onder meer de brief d.d. 27 mei 2003 aan de huisarts).

Op 30 januari 2000 vroeg verweerder aan de ziektekostenverzekeraar machtiging om Exelon (rivastigmine) te vergoeden. Hij vermeldde op het daartoe bestemde formulier een MMSE-score van 23. Er zijn twee versies van dit formulier overgelegd (bij klaagschrift, pag. 627, en bij aanvullend klaagschrift, pag. 0029). Die laatste versie bevat de handgeschreven toevoeging “ivm ziekte Pick”. Op 17 oktober 2001 vroeg verweerder aan de ziektekostenverzekeraar verlenging van de machtiging met weer vermelding van een MMSE-score van 23. Op 23 april 2003 volgde wederom een verlengingsverzoek, zonder vermelding van een MMSE-score.

De decursus bevat (uitsluitend) aantekeningen van verweerder uit 2002 en 2003. In april/mei 2003 is vermeld: “?Marihuana”. Uit een notitie blijkt dat hij zich afvroeg of neuropsychologisch onderzoek (“NPO”) moest worden uitgevoerd, maar daartoe heeft hij geen opdracht gegeven.

Bij brief van 27 mei 2003 schreef verweerder onder meer aan de huisarts: “Deze cognitieve detoriatie is ook met beeldvormende technieken gevisualiseerd/geobjectiveerd.”

De opvolgend neuroloog achtte bij brief van 6 april 2004 gezien de onduidelijkheid over de diagnose neuro-psychologisch onderzoek aangewezen. Bij brief van 16 juli 2004 van de afdeling klinische psychologie werd na uitgebreid onderzoek geconcludeerd dat er aanwijzingen waren voor een depressie met vitale kenmerken. Eind 2004 heeft de neuroloog de medicatie afgebouwd en de behandeling beëindigd.

De rapporten Lemstra I en II en Hoekstra houden samengevat het volgende in met betrekking tot middelengebruik door verweerder. Op 6 mei 2003 is verweerder door de clustermanager van het ziekenhuis aangesproken op het feit dat verschillende personen haar erop hadden geattendeerd dat verweerder zich schuldig maakte aan het wegnemen van medicijnen uit de medicijnkast in het ziekenhuis. Verweerder heeft dit toegegeven. Hij kreeg een schriftelijke waarschuwing. Op 18 november 2003 meldde een apotheek aan de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) dat “een neuroloog” op recept grote hoeveelheden midazolam Dormicum voor eigen gebruik was komen ophalen (van augustus tot oktober 2003 op 5 recepten tweehonderd tabletten en in november 2003 drie recepten voor 40 stuks en een recept voor 20 stuks). De apotheker werd erop gewezen dat hij ook een eigen verantwoordelijkheid had. Achteraf is gebleken dat dit zeer waarschijnlijk verweerder is geweest. In december 2003 heeft verweerder naar alle waarschijnlijkheid tweemaal op receptpapier van twee verschillende collega’s telkens 40 stuks Dormicum 15 mg voorgeschreven voor eigen gebruik, het ene recept op naam van zichzelf en het andere op naam van een ander. Bij onderzoek van de IGZ in een andere apotheek bleek in de periode van februari tot mei 2004 tweemaal op receptpapier van verweerder en tweemaal op dat van een andere neuroloog Temazepam 20 mg te zijn voorgeschreven aan een patiënt die van zijn huisarts dit middel niet voorgeschreven had gekregen en zelf niet onder behandeling was van een neuroloog. Ook deze medicatie was naar alle waarschijnlijkheid voor eigen gebruik van verweerder. 

Verweerder heeft ter zitting deze bevindingen als juist erkend en toegegeven dat hij (ook in 2003) verslaafd was en grote doses van de genoemde middelen gebruikte. Hij was daarvoor tweemaal - vergeefs - in behandeling geweest. Hij heeft erkend dat hij 3 á 4 keer per dag Dormicum en Temazepam tot zich nam en de Dormicum “meestal” niet in de loop van de nacht nogmaals. Later is hij in een verslavingskliniek in Schotland succesvol behandeld, aldus verweerder.

3.      HET STANDPUNT VAN KLAGER EN DE KLACHT

Klager verwijt verweerder, zakelijk weergegeven:

1        het niet lege artis stellen van de diagnose ziekte van Pick en het daaraan vasthouden;

2        het daarbij negeren van de klinische criteria;

3        het achterwege laten van een neuro-psychologisch onderzoek;

4        het medicamenteus behandelen van klager als ware hij iemand met de ziekte van Pick;

5        het onvoldoende gedocumenteerd en onderbouwd en ten onrechte voorschrijven van het geneesmiddel Exelon, waarbij klager verwijst naar een behandelprotocol van het College voor Zorgverzekeraars en een consensusdocument uit 1988;

6        het ten onrechte op 23 april 2003 voorschrijven van het geneesmiddel Exelon zonder dat daaraan een MMSE ten grondslag ligt, althans het voortborduren op een door verweerder vervalste MMSE-uitslag omdat klager nimmer die test heeft gemaakt, althans niet met de uitslag 23;

7        het in strijd met de geldende richtlijnen en protocollen niet zorg dragen voor een follow-up van diagnose en medicatie;

8        het onvoldoende acht slaan op de bijwerkingen die klager meldde van de inname van Exelon;

9        onvoldoende dossiervorming;

en bij aanvullend klaagschrift voorts:

10    de verslaving van verweerder aan opiaten, althans aan het middel Dormicum (een benzodiazepinederivaat) en Temazepam, waardoor klager is blootgesteld aan de aanmerkelijke kans van misdiagnostiek en verkeerde (medicamenteuze) behandeling;

11    het in strijd met de Opiumwet voorstellen aan klager om marihuana te gebruiken, althans zulks medisch verwijtbaar overwegen.

4.      HE T STANDPUNT VAN VERWEERDER

Verweerder voert -zakelijk weergegeven- aan dat de diagnose van Pick niet door hem is gesteld en dat de vermelding daarvan op het bij aanvullend klaagschrift overgelegde formulier niet door hem is verricht. Er was sprake van subjectieve geheugenvermindering, cognitieve deteroriatie in het algemeen met als mogelijk neurologisch ‘substraat’ een pathologische EEG met diffuse vertraging en een pathologisch beoordeelde HMPAO-Spectscan. Het voorschrijven van Exelon heeft plaatsgevonden in zogenaamde ‘compassionate use’ verband. De MMSE-score is daarbij niet relevant omdat de geheugenvermindering bij klager subjectief was en overigens niet voldaan wordt aan de criteria van dementie. Volgens verweerder is klager hierover geïnformeerd. De door klager gemelde bijwerkingen passen meer bij morfine, die klager als pijnbestrijding gebruikte hoewel verweerder hem dit niet had voorgeschreven en zelfs ontraden. Verweerder heeft klager geïnformeerd over het gebruik van marihuana, maar er is geen sprake geweest van verstrekking. Hoewel dit middel nog niet kon worden voorgeschreven, waren er al wel positieve effecten hiervan gebleken uit wetenschappelijk onderzoek. Na het vertrek hebben collega-neurologen de medische dossiers van voormalige patiënten van verweerder opgeschoond, waarbij aantekeningen uit de dossiers zijn verwijderd en de dossiervorming mogelijk als incompleet is te beschouwen.

Ten slotte stelt verweerder zich met betrekking tot een eventueel op te leggen maatregel op het standpunt dat vanwege de uitschrijving uit het BIG-register een gedeeltelijke ontzegging van de bevoegdheid in het register ingeschreven te staan of doorhaling van de inschrijving in het register niet meer opportuun is. Verweerder verzoekt de klacht af te wijzen.

5.      DE OVERWEGINGEN VAN HET COLLEGE

5.1               

Het college wijst er allereerst op, dat het bij de tuchtrechtelijke toetsing van professioneel handelen er niet om gaat of dat handelen beter had gekund, maar om het geven van een antwoord op de vraag of de beroepsbeoefenaar bij het beroepsmatig handelen is gebleven binnen de grenzen van een redelijk bekwame beroepsuitoefening, rekening houdend met de stand van de wetenschap ten tijde van het klachtwaardig geachte handelen en met hetgeen toen in de beroepsgroep ter zake als norm of standaard was aanvaard.

5.2

Daar waar in alle medische dossiers stukken ontbreken, met name de aantekeningen van verweerder in de decursus van het poliklinisch dossier, kan verweerder niet gevolgd worden in zijn verweer dat de dossiers zijn ‘opgeschoond’ na zijn vertrek. Verweerder heeft niet met stukken zijn stelling onderbouwd dat in het strafproces of in de media betrokkenen hebben verklaard dat dit zou zijn gebeurd, zodat een en ander niet is te controleren. Aan de andere kant werd volgens het rapport Lemstra I al in 1998 door een collega-neuroloog tijdens de waarneming geconstateerd dat een aantal dossiers van verweerder onvolledig en de overdracht gebrekkig was en was voorts in maart/april 2004 bij controle door de ziektekostenverzekeraar gebleken dat verweerder over meerdere jaren alle geselecteerde dossiers niet had bijgehouden. Een onderzoeksgroep in opdracht van de commissie Lemstra II had, al was dat moeilijk met zekerheid uit te sluiten, niet de indruk dat de statussen op een of andere manier waren geschoond. Het college sluit zich na kennisname van de medische dossiers van klagers mede in het licht van het navolgende hierbij aan. Ter zitting heeft verweerder verklaard dat hij zeer summier aantekeningen maakte, omdat hij zijn bevindingen meteen aansluitend aan een consult vastlegde in een brief. Daar waar verweerder dit heeft gedaan geeft dit in elk geval enig inzicht, maar op verschillende momenten waar een brief mag worden verwacht, ontbreekt deze zodat - met name na de start van de behandeling - geen enkel inzicht bestaat in het beloop van de aandoening van de patiënt en de bevindingen en overwegingen van verweerder te dien aanzien.

5.3

Het college kan, hoewel hetgeen klager daarover ter zitting naar voren heeft gebracht niet ongeloofwaardig is overgekomen, niet als vaststaand aannemen dat verweerder bij klager de ziekte van Pick heeft gediagnosticeerd. Zoals bij de feiten weergegeven, heeft verweerder het in het medisch dossier uitsluitend gehad over geheugenstoornissen, cognitieve functiestoornissen en uiteindelijk cognitieve deterioratie. Er zijn voorts twee versies van het door verweerder ondertekende machtigingsformulier, op één daarvan ontbreekt de aantekening Pick. Dat moet er dus later op zijn gezet, waarbij niet vaststaat dat dit in verweerders handschrift is gebeurd. Voor zover de klachtonderdelen ervan uitgaan dat verweerder de genoemde ziekte heeft gediagnosticeerd, falen zij dus.

5.4

Verweerder heeft de diagnose in zijn verweerschrift benoemd als “een subjectieve geheugenvermindering - mogelijk in het kader van een neurodegeneratief lijden in een preklinische fase, dus nog voorafgaand aan de mild cognitive impairment (…)” (MCI). Een soort voorstadium van pre-Alzheimer dus. Alleen op basis van een uit een anamnese blijkende subjectieve geheugenvermindering is die laatste diagnose niet te stellen. Daartoe is een neuropsychologisch onderzoek vereist, zoals klager terecht stelt. Verweerder heeft er weliswaar in 2003 aan gedacht, maar heeft het toen niet uitgevoerd terwijl hij het al had moeten uitvoeren voor hij enige diagnose in de richting van pre-Alzheimer stelde. Daar komt bij dat een dergelijke diagnose, als al op juiste wijze gesteld, geen indicatie vormt voor het voorschrijven van Exelon. Weliswaar heeft verweerder buiten de periode die kan worden beoordeeld een onjuiste MMSE-uitslag vermeld op een machtigingsformulier, er was namelijk geen MMSE-test uitgevoerd zoals verweerder ook wel erkent, maar dit brengt wel mee dat van het medisch dossier van klager in 2003 door opzettelijk handelen van verweerder ten onrechte de suggestie uitging dat klager een MMSE-test met als uitslag 23 had gemaakt. Verweerder lijkt in zijn verweer op dit punt, namelijk dat hij klager ter wille heeft willen zijn, onder meer uit het oog te verliezen dat het dossier niet alleen voor hem is bedoeld maar in het kader van de continuïteit van de zorg ook voor andere behandelaars, die hierdoor op het verkeerde been konden worden gezet. Uit het dossier blijkt niet van voldoende follow-up van de behandeling, met name niet van het monitoren van de bijwerkingen van Exelon. Uit het beloop na het staken van Exelon blijkt dat klager die bijwerkingen wel had.

Ten slotte geldt dat vast staat dat verweerder aan klager heeft geadviseerd marihuana te gebruiken en hem heeft laten weten waar hij dit - destijds nog niet medicinaal - kon verkrijgen. Zou er, omdat marihuana nog niet medicinaal verkrijgbaar was, enig begrip voor op te brengen zijn als destijds was geadviseerd aan een MS-patiënt hier zelf in te voorzien, marihuana was en is niet geïndiceerd bij “neuropsychiatrische c.q. neuropsychologische problematiek” zoals door verweerder gesteld in zijn verweerschrift. Kortom, in zoverre slagen de klachten die zien op de behandeling van klager.

5.5.

In alle zaken geldt dat verweerder in de gedingstukken geen enkel verweer heeft gevoerd tegen de aantijging dat hij, voor zover hier van belang (in 2003), verslaafd was aan Dormicum en Temazepam. Ter zitting heeft hij erkend dat hij in 2003 aan deze medicijnen verslaafd was en grote doses (3 á 4 per 24 uur) daarvan gebruikte. Aannemelijk is te achten dat het overmatig gebruik van die middelen de medische oordeelsvorming van verweerder negatief heeft beïnvloed. In elk geval heeft verweerder door zijn middelenmisbruik ook bij klager de kans op onder meer misdiagnostiek en verkeerde (medicamenteuze) behandeling vergroot, al was het maar in de nachtdienst of in de dagdienst als hij ’s nachts nogmaals Dormicum had gebruikt. Een redelijk handelend arts dient zich daarom van misbruik van dergelijke middelen te onthouden en de klacht is ook in zoverre gegrond. Terzijde wordt opgemerkt dat verweerder bij het voorschrijven op naam van een willekeurige patiënt kennelijk op de koop toe heeft genomen dat diens medicatieoverzicht niet strookte met de werkelijkheid, met alle gezondheidsrisico’s voor die patiënt van dien. Bovendien is, daar waar verweerder receptpapier van een andere specialist heeft gebruikt, ten onrechte de indruk gewekt dat die andere specialist verantwoordelijk was voor het voorschrijven.

5.6

Het beeld dat in alle zaken van verweerder naar voren komt is dat van een arts die te snel en op dubieuze gronden tot een diagnose kwam met soms wel, soms niet eens bijpassende medicatie, waarbij hij geen twijfel kende en zijn oordeel niet of nauwelijks toetste, noch door aanvullend onderzoek noch door overleg met collega’s, terwijl hij signalen die hem op andere gedachten hadden moeten brengen negeerde. De dossiervoering en follow-up waren beneden de maat. Aannemelijk is dat deze misdiagnostiek en dit voorschrijven van verkeerde medicijnen mede in de hand is gewerkt door de verslaving van verweerder aan Dormicum en Temazepam en in elk geval heeft dit middelenmisbruik het risico hierop met zich gebracht. Verweerder heeft bij de meeste patiënten in de onderhavige klachtzaken ten onrechte ernstige, chronische en veelal progressieve aandoeningen gediagnosticeerd en ten onrechte medicatie met vaak ernstige bijwerkingen voorgeschreven. Dit met alle gevolgen van dien voor deze patiënten. Destijds vertoonde hij geen enkele twijfel, maar ook ter zitting was daar weinig van te merken. Dit brengt mee dat het onverantwoord is verweerder verder als arts werkzaam te laten zijn. Teneinde zoveel mogelijk te bevorderen dat zowel hier te lande als in het buitenland een eventuele inschrijving van verweerder in een register kan worden doorgehaald, dan wel zijn (her)inschrijving wordt verhinderd als hij niet (meer) is ingeschreven in een register, zal de volgende maatregel worden opgelegd. Bovendien wordt voor het geval verweerder hier of in het buitenland is ingeschreven, de onmiddellijke schorsing van de inschrijving uitgesproken.

6.      DE BESLISSING

in de zaken 010 t/m 014/2013 tezamen:

Het college:

-         haalt de inschrijving van verweerder als arts in het register door dan wel, indien hij niet is ingeschreven, ontzegt hem het recht om (wederom) in het register te worden ingeschreven;

-         schorst een eventuele inschrijving van verweerder in het register met onmiddellijke ingang, totdat in deze klachtzaken onherroepelijk is beslist;

-         bepaalt dat deze beslissing nadat deze onherroepelijk is geworden in geanonimiseerde vorm in de Nederlandse Staatscourant zal worden bekendgemaakt en ter publicatie zal worden aangeboden aan de tijdschriften ‘Medisch Contact’, ‘Tijdschrift voor Gezondheidsrecht’ en ‘Gezondheidszorg Jurisprudentie’.

Aldus gedaan in raadkamer door mr. A.L. Smit, voorzitter, mr. dr. Ph.S. Kahn, lid-jurist, en

dr. R.H. Boerman, dr. R.B. van Leeuwen en prof. dr. J.A. Grotenhuis, leden-geneeskundigen, in tegenwoordigheid van mr. H. van der Poel-Berkovits, secretaris, en uitgesproken in het openbaar op 20 december 2013 door mr. A.L. Smit, voorzitter, in tegenwoordigheid van mr. H. van der Poel-Berkovits, secretaris.

      voorzitter

                                                                                                                 secretaris

Tegen deze beslissing kan binnen zes weken na de dag van verzending van het afschrift ervan schriftelijk hoger beroep worden ingesteld bij het Centrale Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg door:

a. de klager en/of klaagster, voor zover de klacht is afgewezen, of voor zover hij/zij niet-ontvankelijk is verklaard;

b. degene over wie is geklaagd;

c. de hoofdinspecteur of de regionale inspecteur van de volksgezondheid, wie de aangelegenheid uit hoofde van de hun toevertrouwde belangen aangaat.

Het tot het Centrale Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg gerichte beroepschrift wordt ingezonden bij de secretaris van het Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg te Zwolle, door wie het binnen de beroepstermijn moet zijn ontvangen.